درس 18 : افق حسى كه آن را افق رؤيت و افق مرئى و شعاعى نيز گويند دانسته شد كه دوائر صغار موازى افق حقيقى را مقنطرات گويند ، آن مقنطراتى كه فوق الافق باشند آنها را مقنطرات ارتفاع ، و آنچه را تحت الافق باشند مقنطرات انحطاط گويند . اين كه گوييم : انسان ، سطح كره ارض را به سبب بزرگى حجم آن ، مستوى مى بيند ، و چه بسا ، از انسانهاى پيشين آن را به همين نظر ظاهرى ، مستوى م‌ى پنداشتند ، تا بادله كرويت زمين ، معلوم شده است كه سطح آن مستدير است نه مستوى . و بحثى در پيش است كه زمين كره تام نيست و به تقريب سطح آن مستدير است نه بتحقيق . حال بدانكه آن مقنطره اى كه در طرف نيم ظاهر يعنى جانب سمت راس رائى ، از نقطه زير قدم وى بر سطح ارض بگذرد كه لاجرم مماس سطح ارض خواهد بود ، آن را افق حسى گويند . و تفاوت ميان آن و افق حقيقى به قدر نصف قطر ارض مى باشد . افق حسى فلك را يعنى عالم جسمانى را به دو قسم مختلف سازد كه قسم اصغر آن جهت ظاهر باشد و فارق ميان ظاهر و خفى فلك نسبت به سطح ارض بود . و دو نقطه تقاطع او با معدل النهار را مشرق و مغرب حسى گويند ، و با منطقة البروج را طالع و غارب حسى . و دو قطب آن همان سمت الرأس و سمت القدم است چنان كه در درس نخستين گفته آمد . افق حسى را افق رؤيت و افق مرئى و شعاعى نيز گويند ، و حسى و رؤيت